TEMA:  Lezha : Kulturë dhe Histori

Qëllimi projektit:

Të ndërgjegjësojë dhe përfshije  nxënësit në njohjen dhe  promovimin e trashëgimisë kulturore të Lezhës, në funksion të zhvillimit të qëndrueshëm te rajonit  përmes vëzhgimit, kërkimit, analizës dhe përdorimit të teknologjisë bashkëkohore.

 Qyteti i Lezhës

Qyteti i Lezhës, i vendosur në brigjet e Adriatikut, është një nga qytetet më të lashta dhe më të rëndësishme të Shqipërisë. Ai ndodhet në perëndim të vendit, rreth 60 kilometra larg nga Tirana, dhe është një ndër qendrat historike dhe kulturore të rëndësishme të rajonit. Pozicioni i tij, mes maleve dhe detit, ka bërë që Lezha të ketë një zhvillim të veçantë si një qytet që lidh traditën me modernitetin.

Emri i qytetit, "Lezhë", ka origjinë të thellë historike. Nga antikiteti, qyteti ishte i njohur si "Lissus", një qytet ilir që zhvilloi lidhje tregtare me qytetet e tjera të Dalmacisë dhe Italisë. Emri "Lezhë" ka kaluar nëpër periudha të ndryshme, duke u lidhur me zhvillimet politike dhe kulturore të qytetit. Ndonëse ka ndryshuar gjatë historisë, kjo qytet ka ruajtur gjithmonë rëndësinë e tij si një qendër e rëndësishme për Shqipërinë dhe për kombin shqiptar. Pjesë të kësaj trashëgimie janë ruajtur edhe sot, ku mund të shihen ndërtesa historike dhe monumente që përfaqësojnë periudha të ndryshme të zhvillimit të qytetit.

Lezha është gjithashtu e njohur për kuzhinën e saj tradicionale, njerëzit e miqësorë dhe ndjesinë e ngrohtë që ofron si qytet bregdetar, duke ofruar një përvojë të paharrueshme për turistët dhe vizitorët e tij.

 Historia e qytetit të Lezhës

Qyteti i Lezhës ka një histori të thellë që daton që nga periudha antike, kur ishte një qytet i njohur i Ilirisë. Gjatë periudhës romake, Lezha (në atë kohë e njohur si Lissus) ishte një qytet i rëndësishëm dhe luante një rol kyç në lidhjet tregtare dhe ushtarake të ilirëve me romakët. Qyteti ishte i njohur për fortifikimet e tij dhe për shkallën e zhvillimit të jetës urbane. Lissus kishte një port të zhvilluar dhe një infrastrukturë të avancuar për atë kohë.

Pas rënies së Perandorisë Romake, qyteti ka kaluar nën sundimin e bizantinëve dhe pas tyre, osmanët. Gjatë periudhës osmane, Lezha mbeti një pikë e rëndësishme për kontrollin e territorit të Shqipërisë dhe Ballkanit. Ky qytet kishte një rol të theksuar në mbrojtjen e shqiptarëve dhe luftën për liri.

Një nga momentet më të shënuara të historisë së Lezhës ishte Kuvendi i Lezhës në vitin 1444, kur udhëheqësit shqiptarë, nën drejtimin e Gjergj Kastrioti (Skënderbeu), u mblodhën në Lezhë për të formuar një aleancë kundër pushtuesve osmanë. Ky kuvend është një ngjarje kulmore për kombet shqiptare, pasi ai shënoi bashkimin e shqiptarëve kundër një armiku të përbashkët dhe ishte një simbol i unitetit kombëtar. Ky moment ka pasur një rëndësi të jashtëzakonshme për ruajtjen e identitetit kombëtar dhe historik të shqiptarëve.

Pas periudhës së osmanëve dhe gjatë periudhës së pavarësisë, Lezha ka vazhduar të zhvillohet si një qytet me një lidhje të fortë me traditat dhe historinë e kombit shqiptar.

Memoriali i Skënderbeut – një vend historik i rëndësishëm ku më 2 Mars 1444 u mbajt “Besëlidhja e Lezhës” dhe ku më 17 Janar 1468 u varros heroi kombëtar Gjergj Kastriot-Skënderbeu. Ky objekt kulti, që ka shërbyer si kishë dhe xhami në periudha të ndryshme, daton nga shekulli XIV dhe i përket stilit bazilikor, me përmasa 17 metra gjatësi dhe 8 metra gjerësi. Në muret e tij ndodhet një afresk i Shën Nikollës.

Sipas legjendave, në vitin 1478, pas pushtimit të Lezhës nga turqit, varri i Skënderbeut u shkatërrua dhe eshtrat e tij u morën nga ushtarët, të cilët i mbështollën me flori dhe argjend, duke i përdorur si hajmali për pathyeshmëri në beteja. Memoriali i Skënderbeut mbetet një prej monumenteve më të rëndësishëm në historinë shqiptare.

Përveç mureve të kishës, në këtë objekt ndodhet absida ku gjendet busti i Skënderbeut, afresku i Shën Nikollit, dritaret, si dhe tre harqet mbi derën e kishës. Gjithashtu, në muret janë varura 25 mburoja prej bronzi që përshkruajnë 25 betejat madhore të Skënderbeut. Mbi pllakën e mermerit janë vendosur kopje prej bronzi të shpatës dhe përkrenares së tij.

 

Kalaja e Lezhës – Krenaria që rri  mbi  qytet

E ngjitur mbi një kodër rreth 180 metra mbi nivelin e detit, Kalaja e Lezhës ngrihet si një roje e heshtur që vështron krenare qytetin dhe fushat përreth. Ajo është një nga monumentet më të rëndësishme historike në Shqipëri, jo vetëm për vlerat e saj arkitekturore, por edhe për rolin e madh në historinë e kombit.

Muret e kalasë shtrihen në një perimetër prej 3500 metrash, duke rrethuar një sipërfaqe prej 3.3 hektarësh. Të ndërtuara me vija të drejta dhe të harkuara, të përforcuara në qoshet kryesore, ato dëshmojnë mjeshtërinë e ndërtimit dhe rëndësinë strategjike që kjo kala ka pasur ndër shekuj. Ajo përmban tri porta hyrëse në anët lindore, veriore dhe perëndimore — ku dy prej tyre ndodhen pikërisht aty ku dikur qëndronin portat e Akropolit antik.

Kalaja përfaqëson një nga pasuritë më të çmuara të trashëgimisë kulturore dhe historike shqiptare. Ajo daton që nga shekulli IV para erës sonë dhe u ndërtua nga ilirët, banorët autoktonë të këtyre trojeve. Gjatë shekujve, ajo u rindërtua dhe u përforcua nga perandore të ndryshëm, duke ruajtur gjithmonë rëndësinë e saj ushtarake dhe kulturore.

Emri i qytetit të lashtë, Lissus, është përmendur nga shumë autorë të njohur:

Ptolemeu, i cili e përmend në veprën Geographia si qytet ilir,Plini Plaku, në Naturalis Historia. Tit Livi, i cili e përshkruan Lissusin në kontekstin e luftërave,

Prokopi i Cezarese, që përmend rindërtimin e mureve të qytetit.Gjate mesjetes Ana Komnena, princesha e Bizantit duke e quajtur kështjella e “ Elissonit” dhe duke e vlerësuar : si një kështjellë  në  ajër” dhe qe ishte syri i djathtë i Durrësit.

Pas rënies së Perandorisë Bizantine në shekullin XIV, Lezha u përfshi në përplasjet mes fisnikëve shqiptarë si Balshajt, Dokagjinasit, Zahariajt dhe Papajt. Në këtë periudhë të trazuar, kalaja vijoi të ruajë rolin e saj të pathyeshëm.

Një pjesë veçanërisht e rëndësishme e kompleksit të kalasë është Xhamia e Sulejmanit, ndërtuar në pikën më të lartë dhe dominuese të saj. Gërmimet arkeologjike kanë vërtetuar se kjo xhami është ngritur mbi themelet e saj origjinale, pa mbivendosje mbi struktura të mëparshme kishtare. Ajo përmbushte të gjitha kushtet për një objekt kulti islam dhe u shërbente garnizonit të kalasë dhe familjeve të vendosura brenda saj, por edhe banorëve të shehrit që ndodhej rreth 400-500 metra më në lindje.

Në të djathtë të hyrjes së xhamisë ndodhej minarja, e cila sipas burimeve historike ka qenë rreth 10 metra e lartë. Ka dëshmi se pas pushtimit osman të Lezhës më 1478 dhe deri më 1553, në kalanë e qytetit banonin 89 familje myslimane. Rreth pesë dekada më vonë, në shpatet lindore të kalasë u themelua lagjja e re e Shehrit, e banuar kryesisht nga myslimanë. Në vitin 1614, Lezha mesjetare numëronte rreth 500 shtëpi të këtij komuniteti.

Ngritja e xhamisë në këtë kala lidhet me faktin tashmë të njohur historik, sipas të cilit myslimanët e parë që u vendosën në Shqipëri,  u ngulitën fillimisht në Lezhë dhe në Krujë. Nuk është e gabuar të thuhet se kjo xhami mund të ketë qenë ndër më të vjetrat në vend.

Sot, Kalaja e Lezhës është një prej destinacioneve më të vizituara nga turistët dhe dashamirësit e historisë. Ata që ngjiten në muret e saj, shpërblehen me një pamje panoramike mahnitëse të qytetit, të luginës së lumit Drin dhe të fushave përreth. Ky vend nuk është thjesht një gur i lashtë i së kaluarës, por një thesar që frymëzon krenari, dashuri për atdheun dhe një lidhje të thellë me rrënjët tona historike.

E. GJOKA

 

 

                                 

Paraqitje grafike e numrit te turisteve gjate viteve 2022-2024

 

Pas pandemise duket se ne 2022 fillon nje interes i dukshem i vizitoreve per trashegimine kulturore  te Lezhes.

Nëse trendi vazhdon, të tre vendet pritet të kenë rritje të mëtejshme në vitet e ardhshme, por vendvarrimi duket se do të mbetet më tërheqës për turistët. Për ta balancuar këtë, mund të investohet më shumë në promovimin e kalasë dhe muzeut etnografik.

Interesi i vizitoreve eshte me i larte per vendvarrimin e Skenderbeut, sepse, personaliteti i tij eshte i njohur gjeresisht ne bote. Sipas te dhenave numri i vizitoreve te huaj eshte dukshem me i larte. Gjate vitit 2022 kemi me shume  vizitore italian, gjate 2023 mbizoterojne vizitoret spanjoll ,ndersa gjate 2024 vizitoret angleze kane qene me te interesuar per te njohur historine e Lezhes.

 

 

 

Potencialet  natyrore dhe humane të Lezhës dhe roli i tyre në zhvillimin e turizmit

Qyteti i Lezhës, i vendosur në pjesën veriperëndimore të Shqipërisë, përbën një nga zonat më të pasura për nga trashëgimia historike dhe natyrore. Pozita gjeografike, klima dhe biodiversiteti e bëjnë këtë qytet një destinacion me potencial të madh për zhvillimin e turizmit, si kulturor ashtu edhe natyror.

Pozita Gjeografike:Lezha ndodhet në një kryqëzim të rëndësishëm rrugor që lidh veriun me jugun dhe lindjen me perëndimin e vendit. Ajo shtrihet pranë grykëderdhjes së lumit Drin në detin Adriatik, duke ofruar një ndërthurje unike të relievit kodrinor, fushor dhe bregdetar.

 Afërsia me bregdetin e Shëngjinit i jep qytetit akses të drejtpërdrejtë në turizmin detar, ndërsa zona të tilla si kodra e Rrencit dhe laguna Kune-Vain ofrojnë mundësi për ecje, vëzhgim të natyrës dhe turizëm ekologjik.

Pozita strategjike e Lezhës, vetëm rreth 60 kilometra larg nga Tirana dhe aeroporti ndërkombëtar i Rinasit, e bën të lehtë arritjen për turistët vendas dhe të huaj.

Klima e Lezhës është mesdhetare, me verë të nxehtë dhe të thatë dhe dimër të butë e të lagësht. Kjo klimë favorizon aktivitetet turistike gjatë gjithë vitit, veçanërisht në sezonin veror ku plazhet e Shëngjinit, Rana e Hedhun dhe zona të tjera përreth tërheqin një numër të madh vizitorësh.

Bota e gjallë  e zonës është e pasur me biodiversitet, veçanërisht në kompleksin lagunor Kune-Vain-Tale, një nga ekosistemet më të rëndësishme të Shqipërisë dhe shtëpia e qindra specieve të shpendëve, përfshirë këtu pelikanin kaçurrel, flamingot, karabullaku etj.

Shumë lloje shpendësh shtegtarë  e bëjnë atë një destinacion të rëndësishëm për dashamirësit e natyrës.

 

 

Kushtet natyrore të Lezhës – pozita strategjike, klima e favorshme dhe biodiversiteti i pasur – janë faktorë kyç që ndikojnë pozitivisht në zhvillimin e turizmit. Nëse shfrytëzohen në mënyrë të qëndrueshme dhe të menaxhuar mirë, ato mund ta shndërrojnë Lezhën në një nga destinacionet më tërheqëse të Shqipërisë për turistët vendas dhe të huaj.

 

Lezha, përveç pasurive natyrore dhe historike, ka edhe një kapital njerëzor të rëndësishëm, i cili luan një rol thelbësor në zhvillimin e sektorit të turizmit.

Aftësitë, përkushtimi dhe traditat e banorëve janë faktorë të drejtpërdrejtë në mënyrën se si përjetohet turizmi në këtë qytet.

Banorët e Lezhës njihen për mikpritjen tradicionale shqiptare, e cila është një nga elementet më të vlerësuara nga turistët. Kultura vendase, folklori, kuzhina tradicionale dhe mënyra e jetesës së zonës përbëjnë një përvojë autentike për turistët që kërkojnë më shumë sesa një pushim në plazh.Mikpritja kthehet në një aset turistik, duke i nxitur turistët të qëndrojnë më gjatë dhe të rikthehen sërish.

Në vitet e fundit, shumë të rinj të zonës kanë ndjekur shkolla profesionale dhe universitare në fushat e menaxhimit turistik, gastronomisë dhe gjuhëve të huaja. Ky brez i ri profesionistësh po sjell një ndryshim pozitiv në cilësinë e shërbimeve turistike.

 

Për më tepër, ekziston një interes në rritje për krijimin e bizneseve të vogla dhe startupeve të lidhura me turizmin, që nga guidat natyrore deri te organizimi i tureve kulturore.

Zanat tradicionale dhe artizanati janë pjesë e trashëgimisë njerëzore të Lezhës, sidomos në fshatrat përreth. Puna me dorë në dru, tekstil, punime me kashtë apo prodhime artizanale janë elementë që jo vetëm ruajnë traditën, por edhe e pasurojnë përvojën e turistëve.

Këto produkte lokale shpesh shiten në panaire, tregje artizanale apo nëpër agroturizme, duke kontribuar në ekonominë vendore.

Potenciali njerëzor i Lezhës është një shtyllë kyçe për zhvillimin e qëndrueshëm të turizmit. Nga mikpritja tradicionale te profesionistët e rinj, nga artizanët lokalë te investitorët e diasporës, të gjithë kontribuojnë në krijimin e një përvoje turistike të pasur dhe autentike. Duke investuar më tej në edukim, trajnime dhe promovim të kapaciteteve njerëzore, Lezha mund të bëhet një nga modelet më të suksesshme të turizmit në Shqipëri.

 

 

Kjo anketë ka për qëllim të mbledhë mendimet dhe perceptimet tuaja lidhur me turizmin kulturor dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore. Ky informacion do të ndihmojë në zhvillimin dhe promovimin e turizmit kulturor në qytetin tonë.

Përmes saj, synojmë të kuptojmë se sa të informuar janë njerëzit për monumentet historike, dhe vlerat kulturore të qytetit, si dhe të evidentojmë nevojat për më shumë promovim dhe edukim kulturor.

Anketa për Trashëgiminë Kulturore dhe Turizmin.

10.A keni ndonjë sugjerim ose koment të veçantë lidhur mundesite e zhvillimit te  turizmit kulturor dhe trashëgimisë?

Digjitalizimi dhe teknologjia: Krijimi i faqeve web, aplikacioneve interaktive ose tureve virtuale të vendndodhjeve kulturore mund të tërheqë vizitorë të rinj dhe të modernizojë ofertën turistike. 

Krijimin e muzeut kulturor ne  shkollë Te zhvillohen me shume vizita edukative dhe pesime praktike per turizmin kulturor dhe trashegimine.

Te ndergjegjesohen me shume dhe te shtohen vizitat kulturore

Investime ne zbulimet arkeologjike

Të punohet më tepër në këtë drejtim sepse është shpalosja e identitetit dhe vend dhe njerëz pa identitet do të thotë si të mos egzistosh.